Włochy mają za sobą powodzie stulecia, Hiszpania okresami dowozi wodę pitną ciężarówkami, a Wielkopolska? Tu problem wygląda inaczej – wód gruntowych i jezior systematycznie ubywa, a deszczówki zatrzymujemy zaledwie 7,5 procent. Trzynaście europejskich regionów, wśród nich Wielkopolska, utworzyło w środę w Brukseli sojusz, który ma walczyć o wodę – i o unijne pieniądze na adaptację do zmian klimatu.
Inicjatorem porozumienia jest włoski region Emilia-Romania, który w 2023 i 2024 roku zmagał się z katastrofalnymi powodziami. – Możemy albo się z tym pogodzić, albo zacząć próbować tym zarządzać – mówił gubernator Michele De Pascale, podkreślając, że zmiany klimatu uderzają w lokalne społeczności z coraz większą siłą.
Wielkopolska: sucha jak południe Europy?
Marszałek województwa wielkopolskiego Marek Woźniak nie ma wątpliwości: problemy regionu są inne niż te, które dotykają południe Europy, ale nie mniej poważne.
– Chociaż w Polsce występowały powodzie, to akurat nas ominęły. My jednak cierpimy na brak odpowiedniej wody – zaznacza Woźniak.
Dane są nieubłagane. ONZ przyjmuje poziom 1,7 tysiąca metrów sześciennych odnawialnych zasobów słodkiej wody na osobę rocznie jako granicę, poniżej której kraj uznawany jest za zagrożony niedostatkiem wody. Wielkopolska ma wskaźnik 1,6 tysiąca.
– To pokazuje, że bezpieczeństwo wodne jest u nas wyzwaniem – mówi wprost marszałek.
Wysychające jeziora i kopalnie
Jednym z najbardziej widocznych symptomów kryzysu są wysychające jeziora Pojezierza Gnieźnieńskiego. To, jak tłumaczy Woźniak, konsekwencja działania kopalń odkrywkowych we wschodniej Wielkopolsce, które obniżają poziom wód gruntowych.
– U nas nie ma sytuacji, by trzeba było dowozić wodę pitną, jak w niektórych regionach Hiszpanii. Ale należy to przewidywać, by potem nie było zdziwienia – przestrzega marszałek.
Deszczówka, której nie umiemy łapać
Kluczowym problemem Wielkopolski jest niska retencja. Zatrzymujemy zaledwie 7,5 procent wód opadowych. Dla porównania: najbardziej efektywne regiony Europy, także te z południa, potrafią zatrzymać 40 procent deszczówki.
Do tego dochodzi ogromne zużycie wody na potrzeby rolnictwa. Woźniak nie kwestionuje prawa rolników do nawadniania upraw, ale stawia sprawę jasno:
– W miejscach, gdzie może być zagrożenie, jeśli będziemy pozwalać rolnikom na wysysanie wód podziemnych i w rezultacie nie zabezpieczymy wody dla miast, to ta woda bytowa, która decyduje o jakości życia i o bezpieczeństwie, musi mieć pierwszeństwo.
Sojusz, który ma dać głos w UE
Nowo powstały sojusz wodny to nie tylko platforma wymiany doświadczeń. To przede wszystkim narzędzie wpływu na instytucje unijne. Chodzi o to, by w kolejnym budżecie UE na lata 2028-2034 znalazły się środki na odporność wodną.
– Mam nadzieję, że będziemy pierwszym, ale nie jedynym regionem z Polski w tym sojuszu – mówi Woźniak.
Oprócz Wielkopolski i Emilii-Romanii do porozumienia przystąpiły: Andaluzja, Katalonia, Walencja i Murcja z Hiszpanii, Karyntia, Dolna Austria i Styria z Austrii, region Macedonii Wschodniej i Tracji w Grecji, Hesja z Niemiec, Oksytania z Francji oraz Region Południowo-Morawski z Czech.
Dla Wielkopolski udział w sojuszu to szansa, by o problemie wysychających jezior i niskiej retencji mówić nie tylko na lokalnych forach, ale także w Brukseli. Bo jak pokazują przykłady z innych części Europy – z wodą nie ma żartów. Nawet jeśli dziś nie dowozimy jej ciężarówkami, jutro może być za późno na działanie.
