Po raz pierwszy w jednym miejscu, w ustawie Prawo oświatowe, znajdą się prawa i obowiązki ucznia. Rząd przyjął w środę projekt nowelizacji, który gwarantuje uczniom m.in. ustawowe prawo do kształtowania własnego wyglądu. Powołany zostanie także Krajowy Rzecznik Praw Uczniowskich. To odpowiedź na postulaty środowisk uczniowskich, rodziców i nauczycieli.
Premier Donald Tusk podziękował szefowej resortu edukacji Barbarze Nowackiej, przypominając, że projekt był konsultowany z uczniami, samorządami szkolnymi i radami rodziców.
– Cieszę się, że udało nam się dotrzymać słowa i dzisiaj na rządzie ten projekt będziemy rozpatrywać – powiedział Tusk.
Rzecznik rządu Adam Szłapka poinformował, że nowelizacja wprowadza katalog praw i obowiązków uczniów na poziomie ustawowym. – Po raz pierwszy w jednym miejscu, bo to nie jest tak, że te prawa, obowiązki uczniów nie były nigdzie spisane, ale tu to jest ujednolicone – wyjaśnił.
Uczeń ma prawo do swojego wyglądu
Projekt gwarantuje uczniom ustawowe prawo do kształtowania własnego stroju i wyglądu. Przysługuje im wolność od dyskryminacji z jakiegokolwiek powodu, w tym ze względu na wygląd. Jednocześnie uczeń ma obowiązek ubierać się zgodnie z ogólnie przyjętymi normami społecznymi. Niedozwolone jest noszenie stroju nawołującego do nienawiści, dyskryminacji, sprzecznego z prawem lub stwarzającego zagrożenie dla bezpieczeństwa.
Obowiązkiem ucznia pozostaje przestrzeganie zasad określonych w statucie szkoły – np. dotyczących stroju na wychowaniu fizycznym czy zajęciach w pracowniach.
System rzeczników praw uczniowskich
Nowelizacja tworzy czteropoziomowy system ochrony praw uczniowskich:
- Krajowy Rzecznik Praw Uczniowskich – wyłaniany w drodze konkursu na 4-letnią kadencję,
- 16 wojewódzkich rzeczników – działających przy kuratorach oświaty, powoływanych przez Krajowego Rzecznika,
- gminni (miejscy) i powiatowi rzecznicy – decyzja samorządów,
- szkolni rzecznicy – opiekunowie samorządów uczniowskich, wspierani przez ucznia-pełnomocnika.
Wychowanie, nie kary
Nowelizacja stawia na działania wychowawcze. Karanie ma być ostatecznością. – Zasadą będzie stosowanie działań wychowawczych. Dopiero gdy okażą się one niewystarczające, dyrektor będzie mógł wszcząć formalne postępowanie o ukaranie ucznia – czytamy w komunikacie MEN.
Obowiązkowe rady szkół od 2028 roku
Od 1 września 2028 roku w każdej szkole (z wyjątkami, np. szkoły przyszpitalne) obowiązkowe będą rady szkół z udziałem uczniów, rodziców i nauczycieli. To rozwiązanie ma wzmocnić partycypację społeczną w zarządzaniu szkołą.
Pełnoletni uczniowie
Projekt porządkuje sytuację prawną uczniów pełnoletnich w zakresie dostępu do ocen i usprawiedliwiania nieobecności. Do usprawiedliwienia trzeba będzie dołączyć informację o przyczynie nieobecności – ale bez danych nadmiernych lub wrażliwych. Tryb i forma usprawiedliwienia pozostają jednak wewnętrzną decyzją szkoły.
Co dalej?
Projekt trafi teraz do Sejmu. Premier Tusk wyraził nadzieję, że nikt nie będzie wetował „tak oczekiwanych i tak oczywistych projektów”. Dla uczniów – zwłaszcza tych, którzy czują się dyskryminowani z powodu wyglądu – to ważny sygnał: państwo staje po ich stronie. Dla szkół – nowe obowiązki i większa rola wychowania. Czas pokaże, czy ustawa przejdzie przez Sejm i Senat bez przeszkód. Na razie – to krok w stronę większej ochrony praw ucznia. I ustawowego prawa do bycia sobą. Nawet jeśli oznacza to kolorowe włosy czy nietypowe ubranie. O ile nie krzywdzą innych. Bo granica między wolnością a szkodą wciąż jest – i to szkoła ma ją wyznaczać. Ale teraz – z ustawą w tle. I rzecznikiem, który będzie pilnować, by nie przekraczano jej w żadną stronę.
