Ponad 5,4 tysiąca profilaktycznych badań kolonoskopii wykonano w 2025 roku w Wielkopolsce. To o niemal jedną piątą więcej niż rok wcześniej. W prawie 1200 przypadkach podczas badania usunięto polipy, które trafiły do dalszej diagnostyki. To dobra wiadomość, bo rak jelita grubego – drugi najczęściej diagnozowany nowotwór w Polsce – może rozwijać się latami, nie dając żadnych objawów. Ale jest też druga strona medalu: w niektórych powiatach programu przesiewowego praktycznie nie ma.
Kolonoskopia to badanie, które pozwala nie tylko wykryć zmiany nowotworowe, ale często od razu je usunąć. Trwa od 15 do 40 minut, a pacjent może być w znieczuleniu ogólnym, więc nie odczuwa dyskomfortu. Lekarz ogląda jelito grube, pobiera wycinki, a jeśli natrafi na polipy – może je usunąć podczas tego samego badania. To dlatego kolonoskopia nazywana jest „badaniem, które ratuje życie”.
Dla kogo darmowa kolonoskopia?
Narodowy Fundusz Zdrowia finansuje badania przesiewowe od 2022 roku. Program skierowany jest do osób w wieku 50-65 lat, które nie mają objawów sugerujących raka jelita grubego. Młodsze osoby (od 40. roku życia) mogą skorzystać z bezpłatnej kolonoskopii, jeśli w ich najbliższej rodzinie zdarzały się przypadki tego nowotworu. Na badanie nie potrzeba skierowania.
W Wielkopolsce profilaktyczną kolonoskopię można zrobić w 20 placówkach. W 2025 roku najwięcej pacjentów – blisko 1000 – przyjęło Centrum Diagnostyczno-Terapeutyczne Medyk w Kaliszu i Koninie. Tuż za nim plasuje się Szpital w Kościanie z ponad 900 badaniami, a EMC Instytut Medyczny (dawniej Certus) zrealizował 685 profilaktycznych kolonoskopii.
Kobiety badają się częściej
Z danych wynika, że na profilaktykę częściej decydują się kobiety – stanowią 55 proc. wszystkich przebadanych. Najwięcej osób zgłasza się tuż po przekroczeniu 50. roku życia. Co trzeci uczestnik programu to mieszkaniec Poznania lub powiatu poznańskiego.
Niestety, w niektórych zakątkach Wielkopolski program przesiewowy praktycznie nie istnieje. W powiecie międzychodzkim w całym 2025 roku na profilaktyczną kolonoskopię zgłosiło się 6 osób, w chodzieskim – 5, a w powiecie kępińskim – nikt.
Profilaktyka a diagnostyka
Warto odróżnić badania profilaktyczne od diagnostycznych. Te pierwsze przeznaczone są dla osób bez dolegliwości. Jeśli pacjent ma objawy ze strony przewodu pokarmowego, powinien skorzystać z diagnostycznej kolonoskopii lub gastroskopii – ale tu potrzebne jest już skierowanie od lekarza. W Wielkopolsce takich miejsc jest więcej: gastroskopię zrobimy w 50 placówkach, kolonoskopię w 53.
Nowotwór, który nie boli – i zabija
Rak jelita grubego to drugi najczęściej występujący nowotwór w Polsce – po raku płuca. Rocznie zapada na niego około 18 tysięcy osób. Rozwija się długo, nawet kilka lat, i długo nie daje żadnych objawów. Gdy się pojawiają, często jest już za późno na całkowite wyleczenie.
Dlatego lekarze niezmiennie apelują: nie czekaj na objawy. Jeśli masz 50-65 lat – zapisz się na kolonoskopię. To badanie może uratować życie. A w Wielkopolsce – jak pokazują dane – wciąż są miejsca, gdzie ta wiadomość jeszcze nie dotarła.
